lynn. (lynnismij) wrote in euforismen,
lynn.
lynnismij
euforismen


Voorlopig heeft Hans Teeuwen (38) het wel even gezien met cabaret. Het werd hem te zwaar - 'wéér zo'n theater, wéér zo'n kleedkamer'. Maar van uitrusten komt niet veel. Zijn nieuwe speeltje heet film; op 1 oktober gaat zijn regiedebuut Masterclass in première.

'Als iets grappig is, is dat niet voor niks'

De tournee van zijn laatste programma zat er vorig jaar bijna op, toen Hans Teeuwen merkte dat hij 'zo verschrikkelijk moe' was, van het spelen, van de urenlange concentratie die daar telkens aan voorafgaat, van het reizen ook en 'het eten in zo'n stadje', dat hij de laatste drie voorstellingen noodgedwongen afblies. 'Ik had het gewoon helemaal gehad', zegt hij. 'Ik wilde even een jaar helemaal niks doen. Dat nam ik me voor. Gewoon uitrusten.'
Er is weinig van terechtgekomen.
Eerst werd zijn goede vriend Theo Van Gogh vermoord, waardoor hij 'nog steeds getraumatiseerd' rondloopt. En nu komt hij toch met nieuw werk - al is het deze keer geen cabaretprogramma maar een speelfilm.
Masterclass, die 1 oktober in première gaat op het Nederlands Filmfestival, markeert Teeuwens debuut als filmregisseur. Zijn liefde voor het genre is de afgelopen tijd alleen maar toegenomen, zegt hij, liggend op de sofa in de 'viewingroom' van Column Producties in Amsterdam, waar zojuist een ruwe versie van Masterclass is vertoond.
'Het maken van zo'n film is zó afwisselend. Je kunt met acteurs werken, met muziek, je kunt verhalen verzinnen, je kunt er humor in kwijt. Er zijn ook heel veel afzonderlijke fases: het bedenken van het verhaal, het schrijven van een scenario, het casten van de acteurs, repeteren, monteren. Er is steeds weer iets nieuws.'

De fine fleur van de toneelwereld - onder wie Gijs Scholten van Aschat, Annet Nieuwenhuyzen, Cas Enklaar en Ellen Vogel - verleende direct haar medewerking aan Teeuwens eersteling. Daarin geeft de gelipte 'theatergoeroe' Peer Mascini samen met Pierre Bokma op de toneelschool in Eindhoven een cursus acteren die, in de beste Teeuwen-traditie, totaal ontspoort.
'Het idee ontstond op een feestje waar ik met Van Gogh was en waar Peer Mascini ook rondliep', zegt Teeuwen. 'De gedachte dat Peer een masterclass zou geven, vond ik meteen heel grappig. Hij is in alles, zijn bewegingen, zijn dictie, zo ongelooflijk geestig. We hadden al een soort van opzet gemaakt, maar daarna ben ik het vergeten. Een jaar later, in maart van dit jaar, belde Peer en vroeg: hoe zit het met die masterclass? Toen ben ik er echt mee begonnen.'

Waarom heb je er een film van gemaakt? Heb je genoeg van cabaret?
'Ik heb het wel even gezien, ja. Ik heb nu vijf programma's achter elkaar gemaakt. Het laatste programma vond ik nog steeds erg leuk om te maken. Maar ik vond het wel heel zwaar om weer die hele tour te spelen. Film is wat dat betreft veel leuker, want als het klaar is, is het klaar. Ik kan nu al weer denken aan iets anders. Een cabaretprogramma moet je, zeker als je het echt goed wilt krijgen, minstens honderd keer spelen. Daar ben je dus wel anderhalf jaar zoet mee. Het is ook eigenlijk zó'n saai leven. Wéér naar zo'n theater, wéér in zo'n kleedkamer.'

Dus de komende jaren zien we niets meer van Hans Teeuwen op het toneel?
'Voorlopig niet, nee. Ik heb althans geen aandrang. Ik heb redelijk autobiografische dingen gedaan, ik heb absurdistische dingen gedaan, ik heb schokkende dingen gedaan. Misschien heb ik er voorlopig uitgehaald wat erin zit.'

Zo'n type ongeleid projectiel dat Peer Mascini in je film speelt, komt anders nog steeds bekend voor.
'Ja, in die zin is het misschien wel een Hans Teeuwen-film geworden. Ook omdat het allemaal heel erg is wat er gebeurt, maar tegelijkertijd heel grappig.'

Hoe weet je of zoiets geestig is?
'Gewoon door te experimenteren. In het café of zo. Als ik bij mensen ben bij wie ik me op mijn gemak voel en de sfeer is goed, dan kun je repeteren. Je begint aan een verhaal en laat het gaan en kijkt of het werkt. Soms word je daarbij aangenaam verrast.'

Dus dan sta je de hele avond te acteren?
'Ja. Ik ga niet naar het café om aan een tafeltje te zitten peinzen. Maar ik kan het nu wel wat meer doseren dan vroeger, hoor. Voorheen kon ik nog weleens doorslaan.'

Wanneer kwam je erachter dat je mensen aan het lachen kon maken?
'Toen ik een jaar of 10 oud was. Stond ik bij mijn ouders thuis in Budel voor de spiegel en deed ik telkens heel snel het licht aan en uit, en ondertussen trok ik telkens een andere bek. Daar kon ik nogal lang mee doorgaan. Alles wat met humor te maken had, boeide me mateloos.'

Van wie heb je dat?
'Weet ik niet. Er werd bij ons thuis wel veel gelachen. Maar ook op school. Dat was best opwindend. Schoot je een grap te binnen en die wilde je dan ook maken, maar dat moest wel zo gebeuren dat de leraar je er niet uitstuurde. De bewegingsruimte was heel klein. Dat was spannend. Alleen, wat kun je ermee? De Toneelschool was voor mij de enige optie. Maar dat durfde ik in eerste instantie niet te zeggen, toen, daar, in Budel. Er was niemand die snapte dat je met die specifieke soort humor op het podium kon staan. Maar mijn ouders vonden het al lang best. Als ik maar iets deed.'

Als bezoeker zou je af en toe willen weten wat jij er nou écht van vindt, van de wereld.
'Tja, dan zou je er een psycholoog op los moeten laten. Ik heb weleens pogingen gedaan om iets geëngageerds te schrijven, maar dat was walgelijk. Dat vond ik echt verschrikkelijk om de volgende dag terug te lezen. Wanneer ik geïnspireerd ben, komt er meestal iets raars of absurdistisch uit. Maar achteraf blijkt dat telkens wel te zijn voortgekomen uit bepaalde gedachten die ik had.'

Uit je engagement.
'Ja, kennelijk. Als iets grappig is, is dat niet voor niks. Het appelleert toch aan dingen die je bezighouden. Alleen, het is voor mij niet interessant om te weten wat dat precies is. Mij gaat het er alleen maar om of het grappig is, of spannend. Als het publiek er maar niet onverschillig onder blijft - dat is eigenlijk het enige criterium. Ik ben er niet echt op uit om mensen een bepaalde kant op te sturen, of om ze iets te leren. Als mensen, en zeker komieken, zichzelf gaan neerzetten als denker, dan gaat het mis. Je bestaansrecht als cabaretier is dat je geestig bent.'

Ook in deze tijd?
'Ook in deze tijd ja, tuurlijk.'

Zelfs na de moord op Van Gogh?
'Ja. Ik kan me geen voorbeeld voor de geest halen waarin kunst of cabaret een bepalende invloed heeft gehad op de loop der dingen. Kunst loopt daar altijd achteraan. Kunst geeft haar kijk op de dingen. Maar de gebeurtenissen in de wereld veranderen er niet door. Ik geloof daar niet in.'

Waar bestond je vriendschap met Theo Van Gogh uit?
'Veel bij elkaar zitten, leuke avonden hebben, praten, films kijken en daarover discussiëren. Ik had met Theo dagelijks contact. We zagen elkaar heel veel. Ook om elkaar een beetje in de gaten te houden.'

Hoe bedoel je?
'Als er iets was, en ik vertelde hem daarover, dan dacht hij daarover na en belde hij met advies. Ook als het om persoonlijke zaken ging. Gewoon, zoals dat bij een vriendschap hoort. Theo was zo'n intens, extreem persoon, dat maakte die gesprekken en dat contact ook meteen extreem. Dus: mekaar heel veel zien en vol d'r in.'

En wie houdt jou nu in de gaten?
'Ik heb natuurlijk wel meer vrienden. Maar je kunt de ene vriendschap niet zomaar vervangen door de andere. Theo is niet te vervangen. Wat leuk was aan onze vriendschap, was dat hij heel veel energie had. Hij dacht heel snel en kon makkelijk praten en formuleren. En als ik eenmaal op dreef ben, kan ik dat ook. Dus dat waren heel fijne gesprekken. Dat kakte er niet in.'

Jullie deelden ook een grote weerzin tegen grote emoties.
'Nou, meer het wantrouwen van grote emoties, ja. Meestal zijn die vals, of pathetisch of op een verkeerde manier sentimenteel. Valse sentimentaliteit, daar hadden wij een neus voor. Maar Theo was ook wel een romanticus. Zijn films bijvoorbeeld zijn echt romantisch, vind ik. Blind Date is een heel romantische film, 06 ook.'

En jij?
'Of ik een romantisch persoon ben? Tja, dat is moeilijk te zeggen. Wat is romantiek? Theo vond dat ik het wel ben, ja. Misschien ben ik het ook wel. Ik denk dat iedereen die creatief is, iets van romantiek in zich heeft. Maar je moet er wel heel voorzichtig en zuinig mee zijn. Je moet als de dood zo bang zijn dat het vals is.'

Dan kun je er bijna niets meer over zeggen.
'Je kunt van alles zeggen. Maar ik wil niet meedoen aan valse romantiek. Want dat is onverdraaglijk. Je ziet het veel in cabaret, vind ik. Een soort valse romantiek, een soort engagement, een soort morele decadentie ook. Goed willen doen, maar dan wel in het volle zicht van het publiek. En daarbij zelfs de waarheid een beetje geweld aandoen. Zodat iedereen ziet dat je een goed mens bent. En nee, ik ga er geen voorbeelden bij geven. Wie de schoen past, trekke hem aan.'

Dit is anders wel weer een tijd om je duidelijk uit te spreken.
'Ja, maar de strijd is tegenwoordig veel ingewikkelder dan vroeger. In de jaren zestig, zeventig was het een gevecht tegen de gevestigde orde. Dat was overzichtelijk. Nu is de vijand onzichtbaar. En daarbij komt dat de rijen nu niet zijn gesloten. Er vinden allerlei discussies plaats die niet gaan waarover ze eigenlijk zouden moeten gaan. En dat heeft te maken met het "maar". Nadat Theo was vermoord, werd er gezegd: je mag natuurlijk iemand niet vermoorden, máár dit of dat. Dat is totaal fnuikend. Er zit geen "maar" aan. Je mag iemand niet vermoorden om wat hij heeft gezegd. Punt. Dat. Mag. Niet. Zo zouden de rijen zich moeten sluiten. En dat is niet gebeurd. En dat vind ik heel erg eng.
Fundamentalisten krijgen het voor elkaar om allerlei andere dingen erbij te spelen. En de Palestijnen dan?, wordt er geroepen. Maar er zijn zoveel andere onderdrukte volken waar de Amerikanen of het Westen toevallig niets mee te maken hebben - maar dat interesseert ze niet. Zo'n Palestijnse kwestie wordt als drogreden gebruikt. Veel linkse mensen denken nog steeds dat het een klassenstrijd is. Dat het de armen zijn die in opstand komen tegen het rijke Westen. Maar dat geloof ik niet. Het zijn fundamentalisten die voelen dat ze terrein aan het verliezen zijn, die weten dat ze niet kunnen winnen, maar hopen op een groot, spectaculair slotakkoord. Natuurlijk bestaat er armoede en onrecht, maar die thema's horen in de discussie over het fundamentalisme niet thuis.'

En dit zou je allemaal niet in een van je programma's kunnen zeggen?
'Daar is theater niet voor, vind ik. Theater gaat over schoonheid en humor. En ik heb jou hierover het afgelopen half uur niet horen lachen. Kijk, de eerste maanden nadat Theo was vermoord, werd ik letterlijk woedend en met gebalde vuisten wakker. Maar als je dan gaat nadenken over wat je kunt doen; wat kan ik doen dat anderen nog niet doen en dat hoognodig moet gebeuren? Tja, dan kan ik toch niet zo gek veel bedenken. Het is een totaal verwarrende tijd. Wat ik hoop, is dat mensen zich gaan realiseren dat het om fundamentalistische, tot alles in staat zijnde godsdienstwaanzinnigen gaat. Dat is de vijand, en die is niet redelijk. Ik denk niet dat als wij nou maar veranderen, dat zij dan rustig of minder boos worden. Het maakt niet uit wat wij doen.'

Ben je in politiek opzicht veranderd?
'Ik ben er nog meer over gaan nadenken. Ik was altijd een soort aartsoptimist. In elk geval wat milder en optimischter dan Theo. Maar sinds de moord ben ik eigenlijk nog beter gaan begrijpen wat hij bedoelde. Met die maatschappelijke impact ben ik erg bezig. Daar kun je nog analyses van maken. Het persoonlijke drama, daar kun je niet zo veel mee. Dat kun je alleen maar heel erg vinden. De emotionele dreun is zo groot, die kun je alleen maar dragen en verwerken en kijken hoe het over een paar jaar is. Door de maatschappelijke situatie te analyseren, kun je proberen er een soort grip op te krijgen.'

Beperken deze gebeurtenissen je in je werk?
'Nou ja, zo'n film als The life of Brian, maar dan over de islam, dat zou niet kunnen. Het ridiculiseren van de islam en alle flauwekul die eromheen hangt, is link. Want als het effect zou hebben, ben je dus een reëel gevaar voor die groep. En dan loop jij dus de kans om afgeknald te worden. Je ziet het ook op tv. Als mensen een voorbeeld moeten noemen van de gevaren van godsdienst, zie je ze een afweging maken, en uiteindelijk noemen ze dan toch maar Bush. Snap je? Mensen zijn gewoon bang.'

En jij bent niet gestopt met cabaret vanwege de moord op Van Gogh?
'Nee, dat besluit had ik al eerder genomen. Ik was gewoon helemaal op.'

Dat gebeurde acht jaar geleden tegen het einde van je tweede programma ook. Stapte je tijdens een voorstelling het podium af en liet je anderhalf jaar niets meer van je horen.
'Ik was destijds echt uitgeput. Emotioneel en lichamelijk uitgeput. Van al die voorstellingen spelen en allerlei privé-dingen. Het was een heel heftige periode. Ik zat alleen maar apathisch op de bank. Ik blowde. Ik slikte antidepressivia. Maar goed, wie slikt er tegenwoordig geen antidepressivia?'

Dat is nu anders?
'Ja. Ik ben nu niet meer apathisch. Als ik al op de bank zit, bedenk ik dingen. De verveling, dat hoorde echt bij mij. Nu niet meer. Ik verveel me niet meer.'

Hoe komt dat?
'Geen idee. Ik voel me beter. Kijk, onze generatie is ook wel geconfronteerd met ongelooflijk veel keuzemogelijkheden. Die kunnen je, denk ik, een beetje lam slaan. Dat zou ermee te maken kunnen hebben.'

Je hebt geen conreet medicijn?
'Nee. Het gaat langzaam. Het is niet eens zo opzienbarend. Iedereen leidt een manier van leven die bij een bepaalde situatie en een bepaalde periode past. Als je jezelf nog niet zo goed kent, fungeert die manier van leven als een soort verdedigingsmechanisme. Maar zodra de omstandigheden veranderen, is die manier van leven geen verdedigingslinie meer. Je hebt er eigenlijk alleen maar last van. Je moet de boel dus eerst ontmantelen, om weer te weten wat je wilt en wat je moet doen. Dat geldt volgens mij voor iedere dertiger. Het leven wordt op je 34ste, 35ste op een bepaalde manier makkelijker.'

Waar bestond dat verdedigingsmechanisme uit?
'Ik was nogal introvert. Meer in mezelf gekeerd, snap je? Ik was naar buiten toe bijna onkwetsbaar. Hard. Dat was een houding. Het komt, denk ik, voort uit het feit dat je jezelf een tijd lang nog niet kunt verdedigen tegen de buitenwereld. Omdat je jezelf nog niet zo goed kent. Je hebt nog geen excuses voor je eigen tekortkomingen. Daar word je introvert van, denk ik.'

Wanneer werd die houding een obstakel?
'Toen ik helemaal naar binnen sloeg en niet meer buiten kwam. Letterlijk.'

En die verdedigingslinie heb je nu helemaal afgebroken?
'Ja, of nou ja, ik ben in elk geval meer ontspannen. Ik had al tijd last van mijn nek en zo. Dat heb ik soms nog wel, maar nu weet ik waar het vandaan komt. Dan heb ik bijvoorbeeld opnamen gehad. Maar destijds was het permanent, gewoon constant pijn in mijn nek. Ik kwam alleen van de bank om op te treden. Het gekke is: omdat je er zo geleidelijk in glijdt, denk je dat het een vrij normale manier van leven is. Totdat iemand je zegt dat het toch niet echt normaal is.'

Misschien ben je momenteel wel te relaxed om een cabaretprogramma te maken.
'Nou, ik voel me door alles wat de afgelopen tijd is gebeurd niet bepaald lekker. Helemáál niet. Maar losdaarvan: ik geloof niet in het romantische idee dat je moet lijden en diep ongelukkig moet zijn om iets moois te maken. Ik heb nooit cabaret gemaakt dankzij persoonlijke problemen. Eerder ondanks die problemen. Daarom was het ook zo zwaar. Ik heb tien jaar cabaret gedaan, vijf programma's die eigenlijk allemaal wel succesvol waren, er is veel gelachen, ik heb veel applaus gekregen, maar als ik eraan terugdenk is het eerste dat me te binnen schiet toch die ongelooflijke vermoeidheid.'

Wel fijn dat je precies op tijd hebt ontdekt dat je ook nog iets anders kunt.
'Dat is inderdaad een prettige gedachte. Misschien vindt straks iedereen de film helemaal niks. Maar het geeft mij in elk geval het voel dat ik, voordat ik mezelf als cabaretier ga herhalen, een nieuw speeltje heb gevondne waar ik iets mee kan.
Er zit nog meer in het vat. Ik ga ooit ook nog eens zingen. Met een bigband. Liedjes van Frank Sinatra. Daar ben ik helemaal door gegrepen. Ik wil Sinatra zijn. Maar dat is voor later. Als ik boven de 40 ben. En ik heb natuurlijk mijn hobby's. Bloemen bijvoorbeeld. Maar dan alleen bepaalde soorten.'
  • Post a new comment

    Error

    default userpic
  • 1 comment